53 - در محاسن كه امام يكم عليه السّلام فرمود : راستى ابليس سرمه دارد . سفوفها دارد ، و مزه‌ها . سرمه‌اش خوابست و سفوفش خشم و مزه كه بكامها نهد دروغ است . بيان : مناسبت سرمه با خواب روشن است ، و تعبير از خشم به سفوف براى اينست كه بيشتر سفوفها مسهلند و خشم هم كارهاى ناشايسته و اخلاق نكوهيده را از آدمى بدر آورد و سفوف داروهائيست كه كفه ميكنند ، لعوق انگشت ليسيدن از خوراك خوشمزه است و با دروغ مناسب است در نهايه است كه در حديث است : شيطان لعوق دارد و دسوم ، لعوق آنست كه با ملعقه خورند و دسام آنچه است كه گوش را بندد و ديگر ذكر و موعظه در آن جا نكند . 54 - عياشى از جميل بن دراج كه از امام ششم عليه السّلام پرسيدم از ابليس كه فرشته بود و يا كارمندى بود در آسمان ؟ فرمود : فرشته نبود و فرشته‌ها او را از خود ميدانستند ، و خدا ميدانست كه فرشته نيست و هيچ كارى را در آسمان متصدى نبود و كرامتى نداشت . من نزد طيّار آمدم و آنچه شنيده بودم به او گفتم ، او منكر شد و گفت : چگونه از فرشته‌ها نبود و خدا فرمايد بفرشته‌ها « بآدم سجده كنيد و همه سجده كردند جز ابليس » و خود طيّار نزد آن حضرت آمد و از او پرسيد و من نزدش بودم گفت : قربانت قول خدا : آيا گروه مؤمنان در چند جا است كه خطاب به آنها است منافقان را هم ميگيرد ؟ فرمود : آرى منافقان ، گمراهان هر كه در ظاهر اعتراف بدعوت اسلام دارد ميگيرد « 1 » در كافى - 274 - روضه - بسندى مانند آن آمده . 55 - عياشى به همان سند امام صادق عليه السّلام ( قريب بمضمون خبر سابق را آورده

--> ( 1 ) ظاهر اين است كه مقصود طيار از پرسش از يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا زمينه چينى براى اشكال بروايت جميل بوده كه امام بفرمايد شامل منافقان نيست وانگه به دو اشكال كند كه بايد ابليس هم از خطاب بملائكه بيرون باشد و چون امام فرمود اين خطاب شامل منافقان و هر مسلمان ظاهرى است جاى اشكال نماند ( از پاورقى ص 217 )